ตอบคำถามที่เด็กๆ สงสัย
สัมภาษณ์ พระไพศาล วิสาโล

ธรรมสวัสดี
ฉบับที่ ๑๖ เมษายน ๒๕๕๕

? ทานนมเปรี้ยว....ที่มีจุลินทรีย์ บาปหรือไม่
? ไปร้านอาหาร สั่งกุ้งเป็นๆ กิน บาปหรือไม่
? กินผัก บาปหรือไม่ เพราะผักก็มี ชีวิต...เราต้องถอนเค้าออกจากดิน
? วันตรุษจีน เราต้องไหว้บรรพบุรุษ ด้วยการฆ่าเป็ดฆ่าไก่ หากไม่ไหว้ เราจะอกตัญญู
หรือไม่ และจะทำอย่างไร
? กินอะไร ทำให้ฉลาด ปัญญาดี

นิตยสาร IMAGE พฤษภาคม ๒๕๕๕
หวงแหน
ภาวัน

ทำไมคนส่วนใหญ่ไม่ชอบเสี่ยงดวงในกรณีที่เป็นฝ่ายได้ แต่กลับยอมเสี่ยงดวงหากถึงคราวที่จะต้องเสีย คำตอบก็คือ เป็นเพราะคนเรานั้นไม่ชอบความสูญเสีย หากจะต้องสูญเสีย ก็พร้อมที่จะเสี่ยงแม้นั่นหมายความว่าอาจมีโอกาสสูญเสียมากกว่าเดิม ตรงกันข้ามหากเป็นเรื่องของการได้มา เราชอบอะไรที่เป็นของตายมากกว่าที่จะเสี่ยงแม้มีโอกาสได้มากกว่าเดิม

สารโกมล มีนาคม - เมษายน ๒๕๕๕
สุขง่าย ทุกข์ยาก

พระไพศาล วิสาโล

คนเราถ้าไม่ขาด ไม่สูญเสีย หรือไม่พลัดพรากห่างไกลจากสิ่งที่เคยมีเราจะไม่รู้เลยว่าสิ่งนั้นมีคุณค่า ไม่ว่าจะเป็นสิ่งของหรือบุคคล คนที่มีพ่อแม่จะค่อยไม่รู้สึกเลยว่าการที่ได้อยู่กับพ่อแม่ หรือพ่อแม่ยังอยู่กับเรานั้นมีความหมายเพียงใด พอไกลจากท่านหรือท่านเสียชีวิตไปจึงค่อยได้คิดว่าช่วงนั้นเป็นช่วงที่เรามีความสุขที่สุดในชีวิต แต่ตอนนั้นไม่รู้สึกนะว่าเป็นช่วงที่มีความสุขเพราะใจอยากได้อย่างอื่นที่ไม่เคยมี คนเรามักจะแสวงหาสิ่งที่ไม่มี เราคิดว่าถ้าเราได้มันมาเราจะมีความสุข แต่เราลืมมองไปว่าสิ่งที่เรามีอยู่กับตัวตอนนี้ให้ความสุขกับเราแล้ว ไม่ต้องแสวงหาความสุขจากที่ไหนอีก

หนังสือดีที่น่าอ่าน
พระไพศาล วิสาโล

บทความในหนังสือ อ่านเถิดชาวไทย
สนพ. อมรินทร์
พิมพ์ครั้งแรก ๒๕๕๕

พุทธศาสนาวิวาทะ กับ พระไพศาล วิสาโล

นิตยสาร WAY
ISSUE 49

เรื่อง : อภิรดา มีเดช
ภาพ : อนุช ยนตมุติ

พุทธศาสนามองว่า ประเด็นสำคัญไม่ได้อยู่ที่คำวิพากษ์วิจารณ์ แต่อยู่ที่ท่าทีต่อคำวิพากษ์วิจารณ์ต่างหาก พระพุทธเจ้าตรัสว่า เมื่อมีคนวิจารณ์หรือต่อว่าพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ “พวกเธออย่าได้อาฆาตแค้นโทมนัสน้อยใจ เพราะถ้าพวกเธอทำเช่นนั้นจะไม่เกิดผลดีอะไรเลย...ถ้าคำตำหนินั้นเป็นจริง ก็ควรแก้ไข ถ้าไม่จริงก็ให้รับรู้ว่าไม่จริง” นอกจากนั้นยังตรัสว่า “ผู้โกรธตอบคนที่ด่า เลวกว่าคนด่าเสียอีก”

นิตยสารสารคดี : ฉบับที่ ๓๒๖ :: เมษายน ๕๕ ปีที่ ๒๘

คอลัมน์รับอรุณ :  โลกอนิจจัง
พระไพศาล วิสาโล

ครั้งหนึ่งฝรั่งที่ได้รับอิทธิพลกรีกและโรมัน รักการอาบน้ำเป็นชีวิตจิตใจ แต่ในเวลาต่อมาฝรั่งกลับเกลียดการอาบน้ำและพอใจที่จะอยู่อย่างสกปรก บัดนี้หันมารักความสะอาด มีความสุขกับการอาบน้ำ (โดยเฉพาะน้ำอุ่น)และรังเกียจฝุ่นผงกับเชื้อโรคเป็นที่สุด แต่แนวโน้มที่กำลังเกิดขึ้น คือ การหวนกลับไปหาฝุ่นผงและขี้ดินอีกครั้ง นี้ก็เช่นเดียวกับพฤติกรรมหลาย ๆ อย่างในโลกนี้ ที่ครั้งหนึ่งเคยถูกรังเกียจ แต่กลับเป็นสิ่งที่น่าชื่นชนในปัจจุบัน และสิ่งที่น่าชื่นชมในอดีต กลายเป็นสิ่งที่น่ารังเกียจในปัจจุบัน

นิตยสาร IMAGE เมษายน ๒๕๕๕
ก้าวข้ามเหตุผล
ภาวัน

เป็นเพราะไม่รู้เท่าทันอุบายของกิเลสหรืออัตตา ผู้คนจึงใช้เหตุผลในการกล่าวหาและโจมตีกัน แม้บางครั้งจะไม่มีผลประโยชน์เกี่ยวข้องเลย แต่เพียงแค่ต้องการยืนยันว่าฉันถูก แกผิด เท่านี้ก็มากพอที่จะทำให้อีกฝ่ายลุกขึ้นมาตอบโต้เพื่อยืนยันความถูกต้องของตนเช่นเดียวกัน ผลก็คือต่างฝ่ายต่างโกรธเคืองหนักขึ้นและสรรหาเหตุผลมาโจมตีให้เจ็บปวดยิ่งกว่าเดิม ทั้งหมดนี้แม้จะทำในนามของความถูกต้อง แต่แท้จริงก็คือสาดอารมณ์ร้อนเข้าใส่กันเพื่อเอาชนะอีกฝ่าย ตราบใดที่ทุกฝ่ายคิดแต่จะใช้เหตุผล มุ่งเอาถูกเอาผิด จนมองข้ามอารมณ์ทั้งของตนเองและของผู้อื่น ก็ยากที่จะลงเอยอย่างสันติได้ แม้กระทั่งในระหว่างคู่รักหรือมิตรสหาย ก็อาจวิวาทบาดหมางจนกลายเป็นศัตรูกัน

มิตรในเรือนใจ

โดย พระไพศาล วิสาโล
ISBN 9786167385105
สำนักพิมพ์ แสงดาว
พิมพ์ครั้งที่ ๒ ๒๕๕๕

มิตรที่ดีที่สุดของเรานั้นมิได้อยู่ที่ไหนเลย แต่อยู่กลางใจเรานี้เอง มิตรในเรือนใจช่วยให้เรามีความสุขในทุกหนแห่ง แม้ในยามที่ถูกกระทบกระแทก ก็สามารถเปลี่ยนร้ายให้กลายเป็นดีได้ หรือช่วยให้เราอยู่ท่ามกลางความทุกข์ได้โดยใจไม่ทุกข์ แต่หากไม่สามารถทำใจให้เป็นมิตร แม้มั่งมีด้วยทรัพย์สมบัติ มียศศักดิ์อัครฐาน ก็ยากที่จะหาความสุขพบ ยิ่งกว่านั้นยังอาจถึงกับทำร้ายตัวเองด้วยซ้ำ

ทุกข์จากปัญหา สุขจากปัญญา

โดยพระไพศาล วิสาโล
ISBN 9786167134888
พิมพ์ครั้งที่ ๑ ๒๕๕๕
สำนักพิมพ์ สุขสว่าง

คำถามและคำตอบในหนังสือเล่มนี้ มีที่มาจาก Facebook ในหน้าแฟนเพจที่ใช้ชื่อว่า “ พระไพศาล วิสาโล -Phra Paisal Visalo” ซึ่งมิตรผู้หนึ่งได้จัดทำขึ้นเพื่อเผยแผ่ธรรมที่เป็นประโยชน์และสอดคล้องกับการดำเนินชีวิตของคนสมัยใหม่

นอกจากคำสอนของครูบาอาจารย์เช่น ท่านอาจารย์พุทธทาสภิกขุ หลวงพ่อชา สุภัทโท และข้อเขียนของข้าพเจ้าแล้ว ยังมี “ปุจฉา-วิสัชนา” ซึ่งเปิดโอกาสให้ผู้อ่านส่งคำถามและข้อสงสัย จากนั้นก็มีการรวบรวมและคัดเลือกมาให้ข้าพเจ้าตอบ คำถามนั้นมีมากมายหลายประเภท มีทั้งข้อสงสัยเกี่ยวกับธรรมะ พิธีกรรมทางพุทธศาสนา และปัญหาชีวิต ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเรื่องความสัมพันธ์กับคนใกล้ชิด ที่มีไม่น้อยก็คือข้อสงสัยเกี่ยวกับพฤติกรรมของตนว่าเป็นบุญหรือบาป ถูกต้องชอบธรรมหรือไม่

ธรรมะสำหรับผู้ป่วยและผู้เยียวยา
รักษาใจให้ไกลทุกข์

โดยพระไพศาล วิสาโล
พิมพ์ครั้งที่ ๑ ๒๕๕๕
จัดพิมพ์โดย เครือข่ายพุทธิกา

เมื่อเราล้มป่วย เราไม่ได้ป่วยแต่กายเท่านั้น ส่วนใหญ่มักป่วยใจด้วย เช่น ขึ้งเครียด วิตกกังวล ยิ่งป่วยหนัก ก็ยิ่งหวาดกลัว ตื่นตระหนก ความป่วยใจนี้เองที่ทำให้ร่างกายทรุดลงและเพิ่มพูนความทุกข์เป็นทวีตรีคูณ ในทางตรงข้ามหากเราตั้งสติได้ ยอมรับความจริงที่เกิดขึ้นไม่ปฏิเสธผลักไส ความทุกข์ก็จะลดลง และหากรู้จักทำสมาธิภาวนา ความปวดก็จะทุเลานอกจากจะช่วยให้อยู่กับความทุกข์กายโดยใจไม่ทุกข์แล้ว ความสงบเย็นในจิตใจยังช่วยฟื้นฟูร่างกายให้ดีขึ้นด้วย

พุทธศาสนากลางกระแสโลกาภิวัตน์
ทางธรรม

โดยพระไพศาล วิสาโล
พิมพ์ครั้งที่ ๑ ๒๕๕๕
สำนักพิมพ์ โพสต์บุ๊กส์

พุทธศาสนาจะปรับตัวอย่างไรท่ามกลางกระแสโลกาภิวัตน์ นี้เป็นคำถามที่น่าหาคำตอบ หนังสือเล่มนี้แม้ไม่มีคำตอบที่ชัดเจน แต่จากประสบการณ์ในประวัติศาสตร์และจากบทเรียนทั่วโลก ทำให้เชื่อได้ว่าพุทธศาสนาจะอยู่ได้อย่างมั่นคงก็ต่อเมื่อสามารถบรรเทาความทุกข์ของผู้คนได้ ตั้งแต่เรื่องพื้นฐานคือชีวิตความเป็นอยู่ ไปจนถึงความสงบเย็นในจิตใจ

นั่นหมายถึงการไม่แยกขาดจากสังคม หากมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาสังคมควบคู่ไปกับการแก้ปัญหาชีวิต ใส่ใจในการสร้างความเป็นธรรมในสังคมควบคู่ไปกับการพัฒนาจิตให้เป็นอิสระจากความทุกข์ ค้นพบความสุขภายในโดยไม่เป็นทาสวัตถุหรือโลกธรรม

เพื่อสังคมเป็นไท เพื่อใจสงบเย็น
ธรรมไม่ได้เทศน์

โดยพระไพศาล วิสาโล
พิมพ์ครั้งที่ ๑ ๒๕๕๕
สำนักพิมพ์ โพสต์บุ๊กส์

"ธรรม"นั้น ไม่ได้อยู่ในวัด บนธรรมาสน์ หรือในคัมภีร์เท่านั้น หากยังอยู่ในชีวิตจิตใจของผู้คน และปรากฏแสดงเป็นการกระทำและความสัมพันธ์กับผู้คน ธรรมที่น้อมนำเข้ามาเป็นหนึ่งเดียวกับชีวิตจิตใจนี้แหละที่สามารถบันดาลความสุขความสงบเย็นให้แก่เรา อีกทั้งยังเป็นพลังขับเคลื่อนชีวิตให้เกื้อกูลผู้อื่นและร่วมชักนำสังคมให้เป็นไปในทางที่ดีงาม ชีวิตที่ดีงามย่อมต้องอิงอาศัยธรรม ขณะเดียวกันชีวิตที่ดีงามกับสังคมที่สงบสุขก็ไม่อาจแยกขาดจากกันได้ นั่นหมายความว่าธรรม กับชีวิตที่ดีงาม และสังคมที่สงบสุข ล้วนสัมพันธ์กันอย่างแนบแน่น

สู่เส้นทางสมานฉันท์ของสังคมไทย
ก่อนสายใยจะขาดสะบั้น

โดยพระไพศาล วิสาโล
พิมพ์ครั้งที่ ๑ ๒๕๕๕
สำนักพิมพ์ โพสต์บุ๊กส์

ในรอบหลายปีที่ผ่านมา สังคมไทยมีความร้าวฉานอย่างหนักจนถึงกับเกิดเหตุการณ์นองเลือดกลางมหานคร แม้จนบัดนี้ก็ยังไม่มีทีท่าว่าความปรองดองจะกลับคืนมาในระยะเวลาอันใกล้ ปัญหาดังกล่าวหากเป็นแค่ความขัดแย้งระหว่างบุคคลที่เป็นชนชั้นนำของประเทศ ก็อาจแก้ได้ด้วยการขจัดคนใดคนหนึ่งออกไป หรือไม่ก็ด้วยการประนีประนอมแบ่งปันผลประโยชน์ให้เป็นที่พอใจของทุกคน แต่แท้จริงแล้วความขัดแย้งที่กำลังเกิดขึ้นนี้มีรากเหง้ามาจากปัญหาเชิงโครงสร้าง ซึ่งก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำอย่างมากระหว่างคนในชาติ รวมทั้งซ้ำเติมความไม่เป็นธรรมให้หนักหน่วงขึ้น เป็นเหตุให้ผู้คนเป็นจำนวนนับล้านลุกขึ้นมาเข้าร่วมหรือสนับสนุนความขัดแย้งที่เกิดขึ้น.......

ปัจจัยเหล่านี้ล้วนมีส่วนทำให้ความเป็นหนึ่งเดียวกันของคนในชาติยากจะเกิดขึ้นได้ แต่ก็ไม่ถึงกับทำให้ผู้คนแบ่งฝักแบ่งฝ่ายจนถึงกับมุ่งร้ายต่อกัน หากว่าผู้คนไม่ถูกครอบงำด้วยความโกรธเกลียดอย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ความยึดติดถือมั่นในอุดมการณ์และความคิดของตน จนไม่ยอมรับความเห็นต่าง เป็นที่มาแห่งอคติจนมองเห็นผู้คิดต่างจากตนเป็นคนเลวร้าย หรือเหยียดเขาให้ต่ำกว่าความเป็นมนุษย์ ผลที่ตามมาก็คือความรุนแรงและการประหัตประหาร

ค้นพบความสุขในยุคผันผวน
มุ่งไปสู่หนใด

โดยพระไพศาล วิสาโล
พิมพ์ครั้งที่ ๑ ๒๕๕๕
สำนักพิมพ์ โพสต์บุ๊กส์

สังคมที่ผาสุกจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่ออำนวยให้ผู้คนได้เข้าถึงความสุขแท้ที่กลางใจ แต่หากเน้นความเจริญพรั่งพร้อมทางวัตถุอย่างเดียว โดยละเลยมิติด้านจิตใจ นอกจากจะห่างไกลจากความสุขที่แท้แล้ว ยังอาจนำไปสู่การเบียดเบียนซึ่งกันและกันจนเกิดความร้าวฉานแตกแยก ดังเห็นได้ไม่ยากจากสังคมไทยทุกวันนี้ ดังนั้นจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่เราต้องตั้งคำถามกับทิศทางการพัฒนาประเทศในปัจจุบันว่าจะพาบ้านเมืองไปสู่หนใด

นิตยสารซีเครท :  Vol.4 No.90 26 March 2012
Joyful Life & Peaceful Death

เปลี่ยนศัตรูเป็นมิตร
พระไพศาล วิสาโล

อะไรก็ตามที่เรารังเกียจชิงชัง สิ่งนั้นจะมีอำนาจหรืออิทธิพลทางลบต่อเรา และยิ่งเราผลักไสมันออกไป มันก็ยิ่งตามมารังควาญเรา ยิ่งปฏิเสธก็ยิ่งนึกถึง เคยมีการทดลองให้อาสาสมัครนั่งอยู่คนเดียวในห้อง ทุกคนได้รับคำสั่งว่า จะคิดอะไรก็ได้ มีเงื่อนไขอย่างเดียวคือห้ามคิดถึงหมีขาว เมื่อใดก็ตามที่คิดถึงหมีขาว ให้กดกริ่งทันที ผู้ทดลองให้คำสั่งได้ไม่นานเท่าใด เสียงกริ่งก็ดังระงมไปทั่ว

ไม่เพียงแต่สิ่งรบกวนจิตใจเท่านั้น สิ่งที่สร้างความทุกข์ทางกายก็เช่นกัน เช่น โรคภัยไข้เจ็บ หรือความเจ็บปวด ความทุกข์ส่วนหนึ่งมักเกิดจากใจที่ปฏิเสธผลักไสอาการดังกล่าว หากโรคภัยไข้เจ็บหรือความเจ็บปวดนั้นอยู่ในวิสัยที่จะเยียวยาได้ ก็คงไม่เป็นปัญหามากนัก แต่ในความเป็นจริงมีโรคภัยไข้เจ็บและความเจ็บปวดหลายประเภทที่ยากแก่การเยียวยาได้ ดังนั้นหากตกอยู่ในสถานการณ์ดังกล่าว มีทางออกใดเล่าจะดีไปกว่าการทำใจเป็นมิตรกับโรคภัยไข้เจ็บและความเจ็บปวด มีผู้ป่วยมะเร็งหลายคนที่พบว่าความทุกข์บรรเทาลงมากเมื่อหันมาเป็นมิตรกับมะเร็ง บางคนเรียกสิ่งแปลกปลอมในหน้าอกของตนว่า "คุณก้อนมะเร็ง"

นิตยสาร IMAGE มีนาคม ๒๕๕๕
จิตแจ่มใสเมื่อไกลโทรศัพท์
ภาวัน

ในยุคที่ผู้คนสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารอย่างรวดเร็วและไม่มีขีดจำกัดนั้น โปรแกรมหนึ่งซึ่งกำลังได้รับความนิยมในหมู่คนทำงานระดับสูงก็คือ โปรแกรมชื่อ Freedom คุณสมบัติของโปรแกรมนี้ก็คือตัดการเชื่อมต่อกับอินเทอร์เน็ตนานถึง ๘ ชั่วโมง ทำให้ผู้ใช้ไม่ต้องรับข้อมูลข่าวสารใด ๆ จากคอมพิวเตอร์

สารโกมล มกราคม-กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕
มั่นคงบนวิถีธรรม

พระไพศาล วิสาโล

ต้นไม้ตอนที่ยังเป็นต้นกล้า เขาต้องอาศัยฝนจากฟ้า ต้องอาศัยคนรดน้ำให้ แต่พอเป็นต้นไม้ใหญ่ รากยิ่งหยั่งลึกเท่าไหร่ เขาก็ยิ่งมั่นคง และถ้าสามารถหยั่งรากลึกไปถึงตาน้ำใต้ดินได้ เขาก็จะเขียวสะพรั่งตลอดปี เหมือนกับต้นไม้ในเขตป่าดิบแล้งที่เขียวตลอดปี

เงิน กามารมณ์ สงคราม และกรรม บันทึกเพื่อการปฏิวัติแนวพุทธ
(Money Sex War Karma: Notes for a Buddhist Revolution)

เขียน เดวิด อาร์ ลอย/ David R. Loy
แปล พรรณงาม เง่าธรรมสาร
บรรณาธิการ พินทุสร ติวุตานนท์ และ พจนา จันทรสันติ
สนพ. สวนเงินมีมา

คำแนะนำหนังสือโดย พระไพศาล วิสาโล

วารสารสุขศาลา ฉบับที่ ๑๕

รู้ทันเจ้าตัวร้าย (๓): ใช้เจ้าตัวร้ายให้เป็นประโยชน์
พระไพศาล วิสาโล

พระพุทธเจ้าเปรียบว่ากามนั้นเหมือนกับคบไฟที่ทำด้วยหญ้าแห้ง เมื่อจุดไฟมันก็ให้แสงสว่าง แต่ในเวลาเดียวกันก็มีควันคลุ้งทำให้เคืองตา และหากจุดแล้วไม่ยอมปล่อย ไฟนั้นก็จะไหม้ลามมือ คือมันมีทั้งคุณและโทษ แต่ถ้าเรายึดติดถือมั่นเมื่อไหร่ มันก็กลายเป็นโทษมากขึ้นเรื่อยๆ ทางออกจึงไม่ใช่ปฏิเสธมันแต่ใช้ให้เป็น ใช้ทรัพย์สมบัติ ใช้กามสุข โดยไม่ยึดติดมัน

อยู่ทุกที่ก็มีสุข
พระไพศาล วิสาโล

ทุกๆ ปีอาตมาจะชวนเด็กๆ และเยาวชน ไปเดินธรรมยาตราบริเวณภูเขาใกล้ๆ กับวัดที่อาตมาพักอยู่ คือที่จังหวัดชัยภูมิ ทำมาสิบปีแล้ว ใช้เวลาเดินแปดวัน ประมาณเก้าสิบกิโลเมตร เดินตากแดด ในช่วงเดือนธันวาคม ไม่ค่อยมีเมฆเท่าไหร่นัก อาตมาจะบอกพวกเขาว่า การที่เราเดินนี้ไม่ใช่แค่เพื่อสิ่งแวดล้อมเท่านั้น แต่เดินเพื่อฝึกสติด้วย ให้การบ้านเขาว่า เดินอย่างไรแม้กายจะเหนื่อยแต่ใจไม่เหนื่อย กายร้อนแต่ใจไม่ร้อน ทำได้หรือไม่

ธรรมนูญชีวิต
พุทธจริยธรรมเพื่อชีวิตที่ดีงาม
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตโต)

คุณค่าของธรรมนูญชีวิต
คำแนะนำหนังสือโดย พระไพศาล วิสาโล

หนังสือเล่มเล็ก ๆนี้ ให้คำตอบที่สำคัญแก่ชีวิตได้ หากคุณสงสัยว่า “มีชีวิตอยู่เพื่ออะไร” หรือ “อยู่ไปทำไม” หนังสือเล่มนี้จะชี้ให้คุณเห็นจุดมุ่งหมายของชีวิต ตั้งแต่ขั้นต้น ขั้นกลาง จนถึงขั้นสูงสุด ทำให้ตระหนักว่านอกจากการหาทรัพย์ มีงานการที่มั่นคง เป็นที่ยอมรับในสังคมแล้ว เรายังควรเสริมสร้างคุณค่าชีวิต และเข้าถึงความสุขลึกล้ำภายใน ด้วยการทำความดี มีใจใฝ่ธรรม แลละควรก้าวไปสู่ภาวะอิสระทางจิต สงบเย็น ผ่องใส เบิกบาน ไม่หวั่นไหวแม้ประสบกับความผันผวนปรวนแปรต่าง ๆ